Chuyên mục: Góc Tâm Tình › Hôn Nhân & Gia Đình
Độ dài đọc: 8 phút
Tóm tắt nhanh: Muốn chia việc nhà ngày Tết cho công bằng, bạn nên họp gia đình ngắn trước Tết 2–3 tuần và liệt kê toàn bộ đầu việc, kể cả những việc vô hình như lên thực đơn, nhớ lịch cúng, chuẩn bị quà biếu. Sau đó chia theo thời gian, sức lực và sở trường, không chia theo giới tính hay vai "dâu – rể". Mỗi nhóm việc nên có một người phụ trách trọn gói, các việc bếp núc luân phiên, và có một buổi nghỉ trọn vẹn cho người vất vả nhất. Công bằng không có nghĩa là ai cũng làm số việc bằng nhau. Điều quan trọng là không ai phải gánh một mình và công sức của ai cũng được ghi nhận.
Hôm 28 Tết, bạn vừa đi làm về đã đứng bếp luộc bánh chưng, lau bàn thờ rồi xếp quà biếu cho hai bên nội ngoại. Ở phòng khách, cả nhà ngồi xem tivi, và có người hỏi vọng vào: "Sao năm nay mâm cơm lâu thế?" Bạn không hẳn giận vì mệt. Bạn giận vì không ai thấy mình đang mệt.
Mình nghe câu chuyện này từ rất nhiều chị em, và nó hiếm khi xuất phát từ chuyện lười hay thiếu thương nhau. Việc Tết nhiều đến mức có những đầu việc chẳng ai nhìn thấy: nhớ nhà hết nước mắm, nhớ ngày nào cúng, nhớ biếu ai món gì. Khi không ai nói ra, sự mệt mỏi dồn lại thành giận hờn, rồi bùng nổ đúng lúc cả nhà cần vui nhất.
Tin vui là chuyện này thay đổi được, và không cần một cuộc cãi vã nào. Tết Đinh Mùi 2027 bắt đầu từ mùng 1 (6/2/2027), nên bạn còn kha khá thời gian để chuẩn bị. Trong bài này, mình sẽ cùng bạn:
Mình bắt đầu nha! 🧧
Trước khi bàn cách chia, mình cùng gọi tên vấn đề cho đúng. Khi hiểu lý do, bạn sẽ nói chuyện bình tĩnh và bớt tự trách hơn rất nhiều.
Ngày thường, nhà bạn chủ yếu có cơm nước và giặt giũ. Dịp Tết, danh sách dài thêm: tổng vệ sinh, sắm Tết, cúng tất niên, cúng giao thừa, tiếp khách, quà biếu hai bên. Nhưng phần nặng nhất lại là gánh nặng tinh thần (người ta hay gọi là mental load). Đó là việc phải nghĩ trước, nhớ trước và sắp xếp trước mà không ai nhìn thấy.
Ví dụ, người nhớ "mai là ngày cúng ông Công ông Táo, nhà còn thiếu gì" cũng đang làm việc, dù chẳng lau một cái bàn nào. Nhiều nghiên cứu về lao động chăm sóc không lương trên thế giới cho thấy phụ nữ thường đảm nhận phần nhiều hơn trong những việc kiểu này. Tết chỉ là lúc nó lộ rõ nhất.
Có vài lý do rất quen thuộc mà chắc bạn cũng từng gặp:
Nếu chồng bạn thuộc kiểu "thấy mà không làm", mình có bài riêng về chồng không làm việc nhà phải làm sao để bạn đọc thêm. Còn ở bài này, mình tập trung vào dịp Tết.
Gánh hết một mình thì mệt người, và còn mệt cả cảm xúc. Nhiều chị em cáu gắt, tủi thân rồi cãi nhau đúng những ngày đáng ra phải vui. Phần mệt mỏi "không ghi trong sổ chi tiêu" ấy chính là chi phí cảm xúc ngày Tết, và nó cũng đáng được gọi tên như mọi khoản khác.
Nếu bạn thấy lo âu, mất ngủ hay chán nản kéo dài quanh dịp Tết, hãy chia sẻ với người thân tin cậy hoặc chuyên gia tâm lý nhé. Bạn không cần tự chịu đựng một mình.
Nhiều gia đình bí vì hiểu sai chữ "công bằng". Chia bằng nhau là mỗi người làm đúng số việc như nhau, nên dễ biến thành chuyện đếm đo ai làm nhiều hơn. Chia công bằng là phù hợp với điều kiện từng người, miễn là không ai bị bỏ lại gánh một mình.
Mình dùng 3 tiêu chí đơn giản để cân nhắc:
Ngoài ra, công bằng còn gồm cả chuyện được ghi nhận. Một câu "cảm ơn anh đã dọn bàn thờ sáng nay" cụ thể thường có sức nặng hơn cả một lời hứa chung chung. Về mặt pháp lý, Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 cũng nêu vợ chồng có nghĩa vụ chia sẻ, thực hiện công việc gia đình. Bạn có thể xem thêm cách làm thực tế ở bài về phân công việc nhà công bằng vợ chồng.
Đây là phần cốt lõi của bài. Bạn không cần làm hoàn hảo, chỉ cần bắt đầu từ bước đầu tiên.
Hãy mở lời trước Tết khoảng 2–3 tuần, tức khoảng đầu tháng 1/2027 hoặc cuối tháng 12/2026 với Tết Đinh Mùi. Chọn lúc cả nhà thoải mái, tránh lúc ai đó đang mệt hay vừa cãi nhau. Bạn có thể bắt đầu thế này:
"Năm nay mình muốn Tết ai cũng được nghỉ ngơi một chút. Mình ngồi chia việc nhé?"
Viết hết ra giấy hoặc ghi chú chung trên điện thoại. Đừng quên những việc hay bị bỏ sót như nhớ lịch cúng, kiểm kê đồ còn thiếu, gọi báo hai bên gia đình. Khi cả nhà nhìn thấy danh sách dài thế nào, họ mới hiểu bạn đang "ôm" bao nhiêu thứ.
Áp dụng 3 tiêu chí ở trên. Ví dụ, người đi làm sát Tết nhận việc nhẹ vào cuối tuần, người khoẻ nhận việc nặng. Hạn chế chia kiểu "đàn ông lo mua, đàn bà lo nấu". Cách này giúp tránh cảm giác bị áp đặt, và ai cũng có phần phù hợp với mình.
Nếu cả hai vợ chồng đều bận đi làm, bài vợ đi làm chồng cũng đi làm, ai lo việc nhà sẽ cho bạn thêm góc nhìn thực tế.
Thay vì chỉ "nhờ phụ", hãy giao trọn một nhóm việc cho một người, từ nghĩ, mua đến làm. Ví dụ anh nhà phụ trách toàn bộ khâu dọn bàn thờ và sắm đồ cúng. Như vậy người kia không phải chờ nhắc, và bạn không còn là "quản lý" của cả nhà.
Xoay vòng người nấu, người rửa bát, người dọn bàn để không ai mắc kẹt trong bếp cả ngày. Hãy dành một buổi nghỉ trọn vẹn, ví dụ sáng mùng 2 bạn không vào bếp, cho người gánh nhiều nhất. Nghỉ ngơi cũng là một phần của "công bằng".
Dành 5–10 phút cuối ngày để xem việc nào ổn, việc nào cần đổi. Cứ điều chỉnh dần, không cần đúng ngay từ đầu. Nếu bạn muốn học thêm cách thoả thuận nhẹ nhàng, mình gợi ý bài cách thương lượng phân chia trách nhiệm gia đình.
Không nhìn thấy việc thì không chia được. Bảng dưới đây giúp cả nhà nhìn toàn cảnh, kể cả những việc bình thường không ai nhắc tới.
Nhóm việc | Đầu việc nổi bật & thời điểm | Lợi ích khi chia đều |
|---|---|---|
Dọn dẹp, tổng vệ sinh (khoảng 20–27 tháng Chạp) | Lau bàn thờ, quét dọn, thay rèm, giặt chăn, sắp xếp tủ | Chia theo khu vực giúp xong nhanh, không ai kiệt sức |
Sắm Tết & dự trù chi phí (tuần cuối tháng Chạp) | Lên danh sách, đi chợ, đặt bánh mứt, cân đối ngân sách | Tránh mua trùng, tiết kiệm; tham khảo thêm áp lực tài chính ngày Tết |
Bếp núc & cúng bái (27–30 Tết) | Lên thực đơn, sơ chế, nấu, bày mâm cúng tất niên và giao thừa | Luân phiên người nấu, người phụ bếp; ai cũng có phần |
Quà biếu & lì xì | Lập danh sách người nhận, mua quà, chuẩn bị bao lì xì, nhớ lịch thăm hỏi | Người "nhớ việc" được san sẻ, bớt gánh nặng tinh thần |
Tiếp khách & xã giao (mùng 1–3) | Pha trà, dọn bàn, trò chuyện, trông con khi khách đến | Không để một người ở lì trong bếp cả ngày |
Chăm con & người lớn tuổi | Trông trẻ, đưa đón, nhắc thuốc cho ông bà | Trẻ gần bố hơn, người lớn được quan tâm chu đáo |
Lịch về quê & di chuyển | Chốt lịch hai bên, đặt vé, chuẩn bị đồ mang theo | Tránh xung đột; xem thêm Tết 2027 về quê nội hay quê ngoại |
Biết cách chia vẫn chưa đủ, cách nói mới quyết định cả nhà có hợp tác hay không. Dưới đây là những câu bạn có thể dùng ngay.
Hãy nói bằng cảm nhận của mình thay vì "anh lúc nào cũng...". Ví dụ:
"Mình thấy hơi quá tải khi một mình lo mâm cúng. Anh nhận giúp mình phần đi chợ và dọn bàn thờ nhé?"
Cách nói này nêu rõ điều bạn cần mà không biến thành lời trách móc.
Tôn trọng nếp cũ nhưng đề xuất "thử cách mới", ví dụ: "Năm nay con xin chia nhỏ việc để mẹ đỡ mệt, mọi người cùng quây quần ạ." Nếu cần từ chối một yêu cầu quá sức, bạn có thể tham khảo cách từ chối mẹ chồng khéo léo để vẫn giữ được ranh giới mà không mất hoà khí.
Giao việc nhỏ hợp lứa tuổi như xếp mâm quả, gói bánh, lau bàn, và nói rõ vì sao cần có con. Bạn nên tránh trả công bằng lì xì, kẻo việc nhà bị biến thành "giao dịch". Trẻ thấy mình là một phần của Tết sẽ hợp tác tự nhiên hơn.
Đôi khi chỉ cần đổi vài thói quen nhỏ, gánh nặng Tết đã nhẹ đi nhiều. Đây là những "bẫy" mình thấy chị em hay mắc nhất.
Bạn cố làm cho xong để khỏi phiền ai, nhưng trong lòng tích tụ ấm ức. Đến một lúc, chỉ một câu hỏi vô tình cũng đủ khiến bạn bùng nổ. Nói sớm, nói nhẹ luôn dễ hơn nói muộn, nói nặng.
"Đàn bà lo bếp, đàn ông lo ngoài" nghe quen nhưng thường khiến phần việc của phụ nữ nhiều và dai dẳng hơn. Hãy chia theo thời gian, sức lực và sở trường như mình đã nói ở trên.
Nếu bạn vẫn là người nhớ việc và nhắc việc, bạn vẫn đang gánh mental load. Hãy giao trọn từng nhóm việc để người nhận tự chủ từ đầu đến cuối.
Nếu mỗi lần ai đó làm việc nhà lại bị chê, họ sẽ nhanh chóng bỏ cuộc. Hãy thống nhất tiêu chuẩn "đủ tốt" từ đầu, cảm ơn trước, góp ý sau.
Mâm cỗ nhiều món, nhà cửa bóng loáng, quà cáp đầy đủ cho mọi người là một áp lực rất lớn. Đôi khi giải pháp tốt nhất là bớt việc trước khi chia việc. Nếu bạn muốn đón một cái Tết nhẹ nhàng hơn, hãy xem cách đón Tết tối giản không bị gia đình trách.
Bàn chuyện chia việc trước mặt họ hàng dễ khiến ai cũng thấy mất mặt. Hẹn nói riêng sau bữa sẽ hiệu quả hơn nhiều.
❌ Hạn chế | ✅ Thay thế bằng |
|---|---|
Một mình gánh hết rồi âm thầm giận | Nói rõ nhu cầu trước Tết, họp gia đình 15 phút |
Chia việc theo giới tính ("đàn bà lo bếp") | Chia theo thời gian, sức lực và sở trường |
Chỉ "nhờ phụ", bạn vẫn là người nhớ việc | Giao trọn gói từng nhóm việc cho một người |
Chê người khác làm chưa đúng ý | Thống nhất tiêu chuẩn "đủ tốt", cảm ơn trước, góp ý sau |
Cố làm hoàn hảo mọi thứ để không bị chê | Rút gọn mâm cỗ, bớt trang trí, chọn Tết tối giản |
Cãi nhau giữa mâm cơm, trước mặt họ hàng | Hẹn nói riêng sau bữa, dùng câu "mình thấy..." |
Quên việc vô hình (quà, lịch, thực đơn) | Ghi vào danh sách chung, có người phụ trách từng việc |
Không phải cuộc họp nào cũng êm. Chuẩn bị trước kịch bản sẽ giúp bạn bình tĩnh hơn.
Dùng nhắc việc chung trên điện thoại thay vì nhắc bằng miệng liên tục. Chốt trước "tiêu chuẩn hoàn thành" (ví dụ: lau bàn thờ xong nghĩa là gì) để tránh hiểu khác nhau.
Thử thoả hiệp: bạn lo một vài món chủ lực, người khác lo dọn, rửa, tiếp khách. Nhờ chồng đứng ra nói chuyện với mẹ ruột để bạn không bị đặt vào thế đối đầu. Nếu căng thẳng kéo dài, bài mẹ chồng nàng dâu mâu thuẫn cách xử lý có thể giúp bạn bình tĩnh hơn.
Dán một bảng chung ở bếp để mỗi người tự ghi tên nhận việc. Cử một người điều phối, và người đó không nhất thiết phải là bạn.
Trả lời nhanh: Hãy liệt kê toàn bộ đầu việc ra giấy rồi họp gia đình ngắn trước Tết 2–3 tuần.
Khi cả nhà nhìn thấy hết việc, kể cả việc vô hình, việc chia sẽ dễ và ít tranh cãi hơn. Bạn có thể dùng bảng đầu việc ở trên, để mỗi người tự chọn trước vài việc rồi mới điều chỉnh.
Trả lời nhanh: Hãy nói cụ thể điều bạn cần, giao trọn một nhóm việc và cùng chốt thời hạn, thay vì trách móc chung chung.
Nếu vẫn không thay đổi, bạn có thể nhờ một người thứ ba đáng tin như bố mẹ hay anh chị hỗ trợ trao đổi. Nếu bạn cảm thấy bị kiểm soát hay không an toàn trong mối quan hệ, hãy tìm sự hỗ trợ từ người thân hoặc chuyên gia, vì đó không còn là chuyện chia việc nữa.
Trả lời nhanh: Có thể, nhưng hãy đi từ đề xuất nhỏ, nói với thái độ tôn trọng và nhờ chồng đồng hành.
Bạn có thể đề nghị "thử một việc năm nay" thay vì thay đổi toàn bộ. Tránh phản bác nếp cũ ngay giữa đông người để mẹ không cảm thấy mất mặt.
Trả lời nhanh: Không. Công bằng là phù hợp với điều kiện và sức lực từng người, và không ai bị bỏ lại gánh một mình.
Người đi làm sát Tết có thể nhận việc nhẹ hơn, nhưng phần việc vô hình vẫn cần có người nhận. Hãy quay lại 3 tiêu chí: thời gian, sức lực và sở trường.
Trả lời nhanh: Chia theo khung giờ trong ngày và luân phiên người chăm con, người nấu, người dọn.
Hãy giữ ít đầu việc thôi, chỉ làm những việc thật sự cần. Bạn có thể đặt bớt món chín, và chia buổi chăm con để mỗi người đều có thời gian nghỉ.
Trả lời nhanh: Hãy cắt bớt việc trước khi chia việc.
Bỏ hoặc đơn giản hoá những việc không thật sự cần, như mâm cỗ quá nhiều món hay trang trí cầu kỳ, rồi mới chia phần còn lại. Nếu bạn thấy lo âu hay mệt mỏi kéo dài, hãy trao đổi với chuyên gia tâm lý. Bài về Tết anxiety, lo âu trước Tết cũng có thể giúp bạn hiểu rõ cảm giác của mình.
Trả lời nhanh: Giao việc nhỏ hợp lứa tuổi, nói rõ vì sao cần và ghi nhận công sức thay vì thưởng tiền.
Trẻ thấy mình là một phần của Tết sẽ hợp tác tự nhiên hơn. Gợi ý: trẻ nhỏ xếp mâm quả, trẻ lớn hơn gói bánh hoặc lau bàn.
Tóm lại, để chia việc nhà ngày Tết cho công bằng, bạn chỉ cần nhớ vài điều: liệt kê hết đầu việc (kể cả việc vô hình), họp gia đình sớm, chia theo thời gian, sức lực và sở trường, giao trọn gói và luân phiên, rồi cảm ơn nhau mỗi ngày. Bạn không "đòi hỏi quá nhiều" khi muốn có một cái Tết nhẹ nhàng. Một cái Tết mà ai cũng được nghỉ ngơi và được ghi nhận mới là Tết đúng nghĩa đoàn viên.
Bước đầu tiên có thể nhỏ thôi: tối nay, bạn mở ghi chú trên điện thoại và viết ra 10 đầu việc Tết đầu tiên bạn nghĩ tới. Rồi chọn một thời điểm cuối tuần này để rủ cả nhà cùng nhìn vào danh sách đó. Chỉ vậy thôi cũng là một khởi đầu rất đáng.
"Một mái nhà ấm không phải nơi một người gồng gánh tất cả, mà là nơi mỗi người đều có phần và đều được nhìn thấy."
💬 Đến lượt bạn rồi: Tết năm nay bạn đang gánh phần việc nào nhiều nhất, và bạn mong người thân chia sẻ giúp việc gì? Comment chia sẻ bên dưới nhé 👇
📚 Đọc tiếp các bài liên quan:
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và chia sẻ kinh nghiệm, không thay thế cho tư vấn của chuyên gia tâm lý, bác sĩ hay luật sư. Nếu bạn gặp căng thẳng, lo âu, trầm cảm kéo dài hoặc đang ở trong mối quan hệ khiến bạn cảm thấy không an toàn, hãy tìm đến chuyên gia có chuyên môn hoặc người thân tin cậy để được hỗ trợ kịp thời. Các thông tin liên quan đến pháp luật trong bài chỉ nhằm giới thiệu chung, không phải là tư vấn pháp lý.
External Links (E-E-A-T):
