Chuyên mục: Sống Khoẻ › Chữa Lành
Độ dài đọc: Khoảng 9 phút
Tóm tắt nhanh: Nhiều chị em thắc mắc ngày 25/11 xoá bỏ bạo lực với phụ nữ, bạo lực tinh thần là gì. 25/11 là Ngày Quốc tế xoá bỏ bạo lực đối với phụ nữ do Liên Hợp Quốc đề xướng, mở đầu 16 ngày hành động đến 10/12. Bạo lực tinh thần là những hành vi lặp lại nhằm hạ thấp, kiểm soát, cô lập hoặc làm bạn sợ hãi mà không cần chạm vào cơ thể. Ví dụ: chê bai, theo dõi, im lặng trừng phạt, phủ nhận cảm nhận của bạn (gaslighting). Một lần cãi nhau chưa chắc là bạo lực. Điều đáng lưu ý là mô hình lặp lại và cảm giác bạn dần thu nhỏ mình để được yên. Nếu nhận ra mình trong những điều này, bạn không có lỗi và có thể tìm hỗ trợ.
Mình có một người bạn, mình gọi là Vy. Một buổi chiều, Vy kể: "Anh ấy chưa bao giờ đánh mình. Nhưng mỗi lần mình buồn, anh chỉ cười bảo 'em nhạy cảm quá'." Vy nói thêm rằng gần đây cô không dám kể chuyện gì nữa, vì sợ lại bị cho là "làm quá".
Mình thấy Vy cứ xin lỗi liên tục, kể cả những chuyện không phải lỗi của cô ấy. Rồi Vy hỏi rất nhỏ: "Vậy... có phải bạo lực không?" Câu hỏi ấy khiến mình nghĩ đến rất nhiều chị em khác. Họ đang mang một nỗi đau không có vết bầm để chỉ ra, nên không dám gọi tên nó.
Tháng 11 này, nhân ngày 25/11, mình muốn cùng bạn nói về loại tổn thương vô hình ấy, thật nhẹ nhàng và rõ ràng.
✅ Hiểu 25/11 là ngày gì và vì sao ngày này nhắc đến cả những tổn thương không nhìn thấy được.
✅ Nhận ra 7 dấu hiệu bạo lực tinh thần dễ bị bỏ qua, và phân biệt với những lần cãi vã bình thường.
✅ Biết những việc nhỏ có thể làm ngay để bảo vệ bản thân hoặc đồng hành cùng một người bạn đang gặp chuyện.
Mình cùng bắt đầu nha! 🧡
Nhiều người nghĩ 25/11 chỉ là ngày dành cho chuyện bạo hành thể chất. Thật ra ý nghĩa của ngày này rộng hơn thế. Hiểu đúng sẽ giúp bạn thấy câu chuyện của mình, hoặc của người thân, có chỗ đứng.
25/11 là Ngày Quốc tế xoá bỏ bạo lực đối với phụ nữ. Liên Hợp Quốc chọn ngày này từ năm 1999 để tưởng nhớ ba chị em nhà Mirabal ở Cộng hoà Dominica. Từ đó, ngày 25/11 mở đầu 16 ngày hành động kéo dài đến 10/12, ngày Nhân quyền.
Ở Việt Nam, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 (có hiệu lực từ 1/7/2023) cũng ghi nhận bạo lực tinh thần như một hình thức bạo lực, không chỉ bạo lực thể chất. Nghĩa là những hành vi như xúc phạm, cô lập, đe doạ đều được nhìn nhận nghiêm túc.
Bạo lực tinh thần là những hành vi lặp đi lặp lại nhằm hạ thấp, kiểm soát, cô lập hoặc gây sợ hãi cho người khác. Nó có thể xảy ra trong tình yêu, hôn nhân, gia đình, tình bạn, thậm chí nơi làm việc.
Khác với một cơn giận nhất thời, bạo lực tinh thần thường có mô hình: người kia giữ quyền kiểm soát, còn bạn dần mất tự tin và tự do. Nếu bạn đang cần địa chỉ tìm hỗ trợ, mình gợi ý đọc thêm bị bạo hành tinh thần nên tìm ai giúp ở Việt Nam.
Hai người yêu nhau vẫn có lúc cãi nhau, và điều đó không đồng nghĩa với bạo lực. Mình gợi ý bạn tự hỏi 4 câu sau, như một cách soi chiếu nhẹ nhàng chứ không phải để chẩn đoán:
Nếu nhiều câu trả lời khiến bạn chùng xuống, hãy nhẹ nhàng ghi nhận cảm giác ấy. Nó đáng được lắng nghe.
Không có dấu hiệu nào "đủ to" để bạn dám gọi tên. Chính vì vậy chúng hay bị bỏ qua. Dưới đây là 7 dấu hiệu mình thấy chị em hay gặp nhất, cùng cách cơ thể phản ứng khi căng thẳng kéo dài.
Những câu như "đùa thôi mà", "em xấu đi rồi", "ai chịu nổi em" nghe thì nhẹ, nhưng lặp lại sẽ bào mòn lòng tự trọng. Điều đáng chú ý không phải câu nói đơn lẻ, mà là việc bạn thấy mình nhỏ dần sau mỗi lần nghe.
Người kia có thể nói "anh lo cho em thôi". Nhưng nếu bạn phải báo cáo từng bước đi, từng tin nhắn, đó là kiểm soát chứ không phải quan tâm. Quan tâm thật sự sẽ tôn trọng quyền riêng tư của bạn.
"Có bao giờ anh nói thế đâu", "em tưởng tượng thôi". Khi điều này lặp lại, bạn bắt đầu nghi ngờ chính mình. Hiện tượng này gọi là gaslighting. Bạn có thể đọc kỹ hơn ở bài gaslighting là gì và 15 dấu hiệu nhận biết.
Không nói chuyện, không trả lời tin nhắn, coi bạn như không tồn tại sau mỗi lần bất đồng. Đây là kiểu dùng sự im lặng để bắt bạn nhượng bộ. Mình có bài riêng về chiến tranh lạnh trong tình yêu nếu bạn muốn tìm hiểu sâu.
Người kia có thể nói "bạn bè em toxic" hay "gia đình em không hiểu". Khi bạn dần chỉ còn một mình họ để dựa vào, bạn dễ mất đi những người có thể giúp mình. Nếu bạn đang phân vân về một mối quan hệ bạn bè, đọc thêm tình bạn độc hại: 6 dấu hiệu và cách lùi lại.
Không cho bạn biết thu nhập chung, bắt xin tiền cho từng khoản nhỏ, hoặc chê bạn "tiêu hoang". Đây là một dạng kiểm soát kinh tế, thường đi kèm các dấu hiệu khác. Bạn có thể xem dấu hiệu của bạo lực kinh tế.
"Nếu em đi thì anh không biết sẽ làm gì" hay "tại em mà anh mới như vậy". Khi lỗi luôn thuộc về bạn, bạn sẽ sống trong tâm thế dè chừng. Nếu có lời đe doạ về an toàn, hãy ưu tiên an toàn của bạn trước tiên.
Căng thẳng kéo dài có thể thể hiện qua giấc ngủ chập chờn, lo âu, mệt mỏi dai dẳng, giảm tự tin. Với một số người, những trải nghiệm quá nặng có thể để lại dấu vết sang chấn tâm lý. Bạn có thể tham khảo PTSD sau sang chấn tâm lý và 10 dấu hiệu nhận biết sớm.
Mình xin nhấn mạnh: những dấu hiệu này không phải chẩn đoán. Chúng chỉ là lời nhắc rằng cơ thể bạn đang cần được lắng nghe.
Bạn không cần quyết định "đi hay ở" ngay hôm nay. Bạn chỉ cần bắt đầu bằng những bước nhỏ và an toàn. Mỗi bước dưới đây đều có thể làm theo nhịp của riêng bạn.
Cảm giác sợ, nghẹt thở hay phải dè chừng là thông tin quan trọng. Bạn không cần "chứng minh" mình đủ đau mới được phép tìm giúp đỡ.
Ghi ngày, câu nói, bối cảnh, cảm giác của bạn. Hãy giữ ở nơi người kia không tiếp cận được. Việc viết ra cũng giúp đầu óc bạn bớt rối. Nếu muốn bắt đầu, bạn có thể thử 30 câu hỏi journaling chữa lành.
Chỉ cần một người bạn, một chị em, một người thân. Kể cho họ nghe là bạn đã phá vỡ sự cô lập. Đồng thời, bạn có thể học cách đặt ranh giới mà không bị tội lỗi để bảo vệ bản thân dần dần.
Chuyên gia tâm lý có thể giúp bạn gọi tên cảm xúc và xây kế hoạch phù hợp. Nếu bạn chưa rõ nên chọn ai, mình gợi ý đọc tâm lý trị liệu và tư vấn tâm lý khác nhau thế nào.
Nếu bạn cảm thấy an toàn của mình bị đe doạ, hãy liên hệ ngay đường dây hỗ trợ khẩn cấp hoặc người có thể đến giúp bạn. Mình tổng hợp thông tin ở bài đường dây hỗ trợ tâm lý khủng hoảng Việt Nam. Bạn nên kiểm tra số điện thoại còn hoạt động trước khi gọi.
Điểm tựa | Đặc điểm | Lợi ích |
|---|---|---|
Người bạn đáng tin | Lắng nghe không phán xét, có thể ở gần hoặc xa | Giảm cảm giác cô lập, giúp bạn thấy mình không đơn độc |
Sổ ghi chép an toàn | Ghi ngày, sự việc, cảm giác, cất ở nơi riêng tư | Giúp bạn nhìn rõ mô hình lặp lại và bớt tự nghi ngờ |
Chuyên gia tâm lý | Được đào tạo để đồng hành trong tổn thương tâm lý | Giúp gọi tên cảm xúc và xây hướng đi phù hợp |
Đường dây hỗ trợ | Có thể liên hệ khi cần giúp đỡ nhanh | Là cánh cửa đầu tiên khi bạn thấy mình không an toàn |
Ranh giới lành mạnh | Nói rõ điều mình chấp nhận và không chấp nhận | Bảo vệ năng lượng và cảm giác an toàn của bạn |
Nhịp sinh hoạt cơ bản | Ngủ, ăn, vận động nhẹ, ánh sáng ban ngày | Giúp cơ thể có sức trong lúc bạn tìm giải pháp |
Khi đau, ta thường phản ứng theo thói quen. Không phải phản xạ nào cũng giúp ích, và mình hiểu vì sao bạn làm vậy. Hãy cùng nhìn lại để chọn lựa chọn dịu dàng hơn nhé.
Khi bị gaslighting hoặc chê bai kéo dài, bạn dễ quy hết cho bản thân. Nhưng cảm xúc của bạn không phải lỗi. Hãy ghi lại sự việc và chia sẻ với người đáng tin, họ sẽ giúp bạn nhìn rõ hơn.
Nhiều chị em giữ im lặng vì sợ bị bảo "làm quá" hoặc sợ làm gia đình lo. Mình hiểu nỗi sợ đó. Nhưng giấu kín càng lâu, cảm giác cô đơn càng lớn. Có thể bắt đầu bằng một người, kể một chút thôi.
Tự nhủ "mọi chuyện sẽ ổn" là tốt, nhưng ép bản thân vui khi đang tổn thương sẽ khiến cảm xúc dồn nén. Bạn được phép buồn, giận, sợ. Bài toxic positivity là gì sẽ giúp bạn nhận ra khi nào sự tích cực trở thành áp lực.
Khi mệt mỏi, ta thường muốn thu mình lại. Nhưng chính những mối liên hệ ấy là lưới an toàn của bạn. Duy trì ít nhất một tin nhắn hỏi thăm mỗi ngày cũng đã là một bước giữ kết nối.
Nhiều chị em tin rằng nếu mình đủ kiên nhẫn, người kia sẽ thay đổi. Thay đổi thật sự đến từ chính họ và cần thời gian, trách nhiệm. Bạn có thể đặt ranh giới rõ và quan sát hành vi có thay đổi thật không, đồng thời không bỏ quên bản thân.
Đôi khi ta tìm đến những thứ này để tạm quên. Đó là phản xạ tự nhiên, nhưng cảm giác nhẹ nhõm thường không kéo dài. Thay vào đó, bạn có thể thử thở chậm, đi bộ nhẹ, viết nhật ký, và tìm hỗ trợ nếu cảm xúc quá nặng.
❌ Hạn chế | ✅ Thay thế bằng |
|---|---|
Tự trách "chắc tại mình nhạy cảm quá" | Ghi lại sự việc và cảm giác, chia sẻ với người đáng tin |
Giấu kín vì sợ bị đánh giá | Nói chuyện với một người bạn hoặc chuyên gia tâm lý |
Cố "tích cực lên" để át cảm xúc | Cho phép mình buồn, giận, sợ rồi dần tìm cách xử lý |
Rút khỏi bạn bè, gia đình | Giữ ít nhất một mối liên hệ đều đặn, dù chỉ là một tin nhắn |
Cố đổi người kia bằng mọi giá | Đặt ranh giới rõ và theo dõi xem hành vi có thực sự thay đổi không |
Dùng ăn uống, mua sắm, mạng xã hội để lấp cảm xúc | Thở chậm, đi bộ, viết nhật ký, tìm hỗ trợ khi cảm xúc quá nặng |
Trả lời nhanh: 25/11 là Ngày Quốc tế xoá bỏ bạo lực đối với phụ nữ do Liên Hợp Quốc đề xướng, mở đầu 16 ngày hành động đến 10/12.
Ngày này được chọn từ năm 1999 để kêu gọi xã hội cùng nhìn nhận mọi hình thức bạo lực với phụ nữ, bao gồm cả bạo lực tinh thần. Màu cam thường được dùng như biểu tượng cho một tương lai không bạo lực.
Trả lời nhanh: Không chỉ chửi mắng. Đó là mọi hành vi lặp lại nhằm hạ thấp, kiểm soát, cô lập hoặc đe doạ, kể cả khi không ai lớn tiếng.
Im lặng trừng phạt, theo dõi, phủ nhận cảm nhận, kiểm soát tiền bạc đều có thể thuộc nhóm này. Điều quan trọng là mô hình lặp lại và tác động lên cảm giác an toàn của bạn.
Trả lời nhanh: Một lần xung đột chưa chắc là bạo lực. Hãy chú ý mô hình lặp lại, sự mất cân bằng quyền lực và việc bạn thấy sợ hay dè chừng.
Bạn có thể dùng 4 câu hỏi tự kiểm tra ở phần đầu bài. Nếu bạn vẫn phân vân, nói chuyện với chuyên gia tâm lý là cách tốt để nhìn rõ hơn.
Trả lời nhanh: Có thể. Nhiều người ghi nhận lo âu, mất ngủ, giảm tự tin và mệt mỏi kéo dài, tuỳ hoàn cảnh từng người.
Mỗi người phản ứng khác nhau và bài viết không thể chẩn đoán thay bạn. Nếu các biểu hiện ảnh hưởng đến sinh hoạt, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Một ví dụ hay gặp là tỉnh giấc lúc 3 giờ sáng và lo âu.
Trả lời nhanh: Tin cảm nhận của mình, ghi lại sự việc ở nơi an toàn và nói với ít nhất một người đáng tin.
Sau đó bạn có thể cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý và tìm hiểu các kênh hỗ trợ. Nếu an toàn của bạn bị đe doạ, hãy ưu tiên liên hệ đường dây hỗ trợ khẩn cấp.
Trả lời nhanh: Không. Nó có thể xảy ra trong gia đình, tình bạn và cả nơi làm việc.
Bất cứ mối quan hệ nào có sự kiểm soát, hạ thấp lặp lại đều cần được nhìn lại. Với gia đình, bạn có thể tham khảo thêm về ranh giới với bố mẹ trong gia đình Việt Nam.
Trả lời nhanh: Lắng nghe không phán xét, tin lời bạn ấy và hỏi bạn ấy cần gì, đừng ép quyết định thay.
Tránh chê người kia trước mặt bạn hoặc ép bạn ấy rời đi ngay. Mình có hướng dẫn chi tiết ở bài bạn thân đang bị bạo hành tinh thần: nên nói gì, làm gì, tránh gì.
Ngày 25/11 nhắc chúng ta rằng bạo lực không chỉ là vết thương nhìn thấy được. Bạo lực tinh thần là mô hình hạ thấp, kiểm soát, cô lập lặp đi lặp lại, và 7 dấu hiệu ở trên rất dễ bị bỏ qua. Cảm giác bất an của bạn là thật và đáng được lắng nghe.
Hôm nay, bạn không cần làm gì lớn lao. Hãy thử một bước nhỏ: nhắn cho một người bạn đáng tin, hoặc viết ra vài dòng cảm xúc ở nơi an toàn. Nếu muốn tử tế với mình hơn, bạn có thể đọc 5 cách tử tế với chính mình hoặc chọn một sổ tay journaling hợp với mình.
"Gọi đúng tên điều làm mình đau là bước đầu tiên để bắt đầu nhẹ lòng."
💬 Đến lượt bạn rồi: Trong 7 dấu hiệu trên, điều nào khiến bạn dừng lại suy nghĩ lâu nhất, hoặc bạn muốn chia sẻ với một người chị em nào? Comment chia sẻ bên dưới nhé 👇
📚 Đọc tiếp các bài liên quan:
Bài viết chỉ mang tính chất thông tin và chia sẻ, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu bạn đang gặp tổn thương tâm lý kéo dài, các triệu chứng nghiêm trọng, hoặc cảm thấy an toàn của mình bị đe doạ, hãy liên hệ ngay bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc đường dây hỗ trợ khẩn cấp để được giúp đỡ kịp thời.
External Links (E-E-A-T):
